Ο απέραντος κόσμος κι ο ανύπαρκτος χρόνος

[…]

Γιατί το παραμύθι είναι ένας κόσμος απέραντος, όπου όλα είναι δυνατά, όλα χωράνε κι όλα είναι ευπρόσδεκτα. Ένας κόσμος όπου τίποτα δεν αποκλείεται, τίποτα δεν είναι απ’ έξω. Καλεί τον αναγνώστη να κοιτάξει πέρα μακρυά, να δει πράγματα καινούργια και παλιά, να φτάσει στα πέρατα της απεραντοσύνης. Τον πείθει ότι μπορεί, φτάνει να θέλει. Και το κυριότερο: ότι υπάρχει άφθονος χρόνος στη διάθεση του! Στο παραμύθι όλος ο χρόνος είναι δικός μας, ο χρόνος δεν περνάει καν. Οι ήρωες του παραμυθιού, φτωχοί και πλούσιοι, βασιλοπούλες και ραφτάδες, πρίγκιπες και ψαράδες, ποτέ δεν γερνούν. Κι οι γέροι βασιλιάδες δεν πεθαίνουν, παρά μονάχα για ν’ αφήσουν το θρόνο στα παιδιά τους.

η

Αυτός ο απέραντος κόσμος που ζει στον ακίνητο, ανύπαρκτο χρόνο του, αποκτά σήμερα μια ξεχωριστή σαγήνη για μας, που ζούμε σ’ έναν κόσμο όλο και πιο μικρό, όλο και πιο στενάχωρο, μ’ έναν χρόνο που κυλάει αγωνιζόμενος να προσπεράσει τον ίδιο του τον εαυτό. Ας μη φανταστούμε, ωστόσο, πως  ο χρόνος δεν παίζει κανένα ρόλο στο παραμύθι, οι διορίες που σχεδόν πάντα εξαντλούνται, είναι κοινός τόπος στα παραμύθια, στοιχείο αναπόσπαστο της δράσης τους: τα εφτά χρόνια που πρέπει να περάσουν, περνάνε σε δυο – τρεις αράδες, που περιγραφουν αόριστα τις δυσκολίες και τα βάσανα του ήρωα, και το τέλος τους σημαίνει στην ουσία την αρχή της αληθινής ζωής του ήρωα ή της ηρωίδας.

λ

Το παραμύθι συνδυάζει «άσκοπα» το φυσικό με το υπερφυσικό, το κοντινό με το μακρινό, το κατανοητό με το ακατανόητο. Ο ανθρώπινος κόσμος κι ο κόσμος των ξωτικών, των νάνων και των μάγων δεν είναι ξέχωροι και μακρινοί ο ένας από τον άλλον. Είναι δίπλα, είναι κοντά, είναι μαζί, ένα ασταμάτητο πάρε – δώσε φέρνει σε επαφή τους μεν με τους δε. Κι ο ήρωας του παραμυθιού δεν απορεί και δεν συγκινείται, όταν συναντάει νεράιδες και μάγισσες και ζώα που μιλάνε μ’ ανθρώπινη λαλιά. Γιατί ο ήρωας του παραμυθιού δεν έχει καιρό για να απορήσει ή να φοβηθεί. Είναι ένας ήρωας που δρα, που έχει δρόμο μπροστά του να διανύσει, έχει εμπόδια να ξεπεράσει, έχει δυσκολίες ν’ αντιμετωπίσει. Μ’ αυτούς τους ήρωες το παραμύθι μας γοητεύει: με τους μικρούς και θαρραλέους, που ξεκινάνε χωρίς να ξέρουν για που τραβάνε, μ’ αυτούς που αφήνονται να παρασυρθούν κι όπου τους βγάλει.

δ

Αλλά οι ήρωες του δεν είναι μονάχα οι καλοί και οι νικητές. Το παραμύθι έχει να μας δείξει κι αρκετούς αντιήρωες, πολύ πριν επινοήσουμε εμείς αυτόν τον όρο: έχει τους σταθερά και θλιβερά αποτυχημένους του, που πάντα χάνουν το παιχνίδι, σαν τη γυναίκα του ψαρά και τον βαφτισιμιό του θανάτου, έχει τις μεγάλες κι άσκημες αδερφές, που μοιραία κάνουν πάντοτε το λάθος, δίνουν πάντα τη λαθεμένη απάντηση, ενεργούν πάντα με τον λαθεμένο τρόπο. Στο παραμύθι όλοι χωράνε.

τ

Το παραμύθι δεν δικαιολογεί, δεν εξηγεί, δεν νοιάζεται για το πώς και το γιατί. Το παραμύθι μονάχα λέει, αφηγείται, πλέκει την ιστορία του, και μοιάζει σ’ αυτό με την ίδια τη ζωή: είναι. Το παραμύθι δεν απαιτεί πίστη. Κι έτσι κερδίζει αβιάστα, χωρίς προσπάθεια καμιά, την εμπιστοσύνη. Δεν ρωτάει ποτέ ποιος, πότε, πούθε και για πού. Τέτοιου είδους απαντήσεις δεν βρίσκονται μέσα στα παραμύθια. Τα κύρια ονόματα που απαντούν στη συλλογή των Γκριμμ είναι ελάχιστα, κι αυτά τόσο κοινότοπα, τόσο συνηθισμένα, που χάνουν πια τη διάσταση της ταυτότητας, της ταύτισης με ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. Το ψηλό βουνό είναι το κάθε βουνό της γης, το βαθύ ποτάμι, το σκοτεινό δάσος, οι πολιτείες και τα χωριά είναι αλλού μα κι εδώ. Η ανωνυμία τους είναι τα τοπωνύμια του κόσμου που κρύβονται μέσα στον καθένα, του κόσμου όπως αυτός προβάλλει την πρώτη στιγμή κι απλώνεται ολόγυρα μαγικός κι άγνωστος.

[…]

από τον πρόλογο της μεταφράστριας των παραμυθιών των Γκριμμ, Μαρίας Αγγελίδου, εκδόσεις Άγρα.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: